To już dekada wspólnego działania na rzecz mieszkanek i mieszkańców Gdyni. Laboratorium Innowacji Społecznych obchodzi 10-lecie swojej działalności, to dziesięć lat realizacji zadań i projektów, które wzmacniają wspólnotę i pomagają miastu odpowiadać na społeczne wyzwania. Budżet Obywatelski, proces rewitalizacji GdyniaOdNowa, sieć centrów sąsiedzkich Przystań, Młodzieżowe Centrum Innowacji Społecznych i Designu Wymiennikownia, UrbanLab, a także m.in. inkubator innowacji społecznych czy System Aktywizacji Społeczno-Zawodowej – to zaledwie część z długiej listy działań, które dotąd  zostały zrealizowane.

Sednem działalności zespołu Laboratorium Innowacji Społecznych od samego początku jest rozwijanie i inkubowanie rozwiązań, które odpowiadają na potrzeby Gdynianek i Gdynian. LIS współpracuje w tym zakresie z instytucjami publicznymi, organizacjami społecznymi oraz środowiskiem akademickim, będąc na styku miasta i mieszkańców; łącząc procesy społeczne z inwestycjami i testowanie z wdrażaniem. To 10 lat budowania rozwiązań, które zaczynają się od diagnozy potrzeb, a kończą zmianą w dzielnicach.

– Laboratorium Innowacji Społecznych dziś jest ważnym miejskim ośrodkiem tworzenia i wdrażania innowacji społecznych, Od projektów rewitalizacyjnych, przez działania sąsiedzkie, po programy edukacyjne i konsultacyjne. To także miejsce budowania dialogu z mieszkańcami i wspólnego szukania rozwiązań, które poprawiają jakość życia w Gdyni oraz wzmacniają lokalne wspólnoty. Bardzo dziękuję całemu zespołowi LIS za pracę na rzecz naszego miasta i odwagę w swoich działaniach – podkreśla Aleksandra Kosiorek, prezydent Gdyni.

Dziś zespół LIS to 54 osoby. Łącznie – od początku funkcjonowania instytucji, 16 lutego 2016 roku – jednostkę tę tworzyło 216 osób.

– LIS to dziś przede wszystkim ludzie, którzy mają odwagę patrzeć inaczej i działać inaczej. Łączymy projekty społeczne, inwestycje i dialog z mieszkańcami tak, by efekty były widoczne nie tylko tu i teraz, ale także za kilka czy kilkanaście lat. Największą wartością jest właśnie zaufanie i współpraca. Przez te lata udało się stworzyć model działania, w którym mieszkańcy, instytucje i miasto wspólnie działają na rzecz miasta i projektują zmiany – mówi Maciej Kochanowski, dyrektor Laboratorium Innowacji Społecznych.



Miejsca, które budują relacje

Jednym z najbardziej rozpoznawalnych obszarów działalności LIS są centra sąsiedzkie Przystań rozwijane od 2018 roku. Zespół Laboratorium Innowacji Społecznych – w koalicji z miejskimi jednostkami i organizacjami pozarządowymi – opracował i wdrożył model działania sieci, który funkcjonuje do dziś.

Przystanie jednej strony miejsca aktywności lokalnej, a z drugiej centra miejskich usług. Mieszkańcy mogą skorzystać z oferty m.in. Biblioteki Gdynia, Centrum Aktywności Seniora, Gdyńskiego Centrum Sportu, Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, SPOT Światowcy Placówka Wsparcia Rozwoju i Dziecka, a także Centrum Zdrowia Diagnoza i Terapia. W centrach sąsiedzkich można także spotkać m.in. radnych dzielnic, bo w części Przystani rajcy mają swoje siedziby.

Początkowo LIS koordynował działania sąsiedzkie we wszystkich Przystaniach, a obecnie koncentruje się na rozwoju oferty w Domach Sąsiedzkich, które zostały wyodrębnione w czerwcu 2023. Na mapie Gdyni są ich cztery: to DS. w Przystani  Widna 2A, Lipowa 15, Śmidowicza 49 oraz Opata Hackiego 33. W każdym z nich mieszkańcy znajdują wsparcie w rozwijaniu pasji, budowaniu relacji i angażowaniu się w życie dzielnicy, a jednocześnie tworzą bezpieczną, otwartą przestrzeń blisko domu. Co więcej – to mieszkańcy tworzą tu ofertę dla swoich sąsiadów – prowadzą zajęcia #SąsiedziSąsiadom, podczas których dzielą się swoimi umiejętnościami i wiedzą.

– Domy Sąsiedzkie to przede wszystkim ludzie i relacje, które budują się tu każdego dnia. Naszą rolą jest tworzenie otwartej, bezpiecznej przestrzeni, w której mieszkańcy mogą się spotkać, działać razem,  realizować własne pomysły i zawierać przyjaźnie. Widzimy, jak z małych inicjatyw rodzą się trwałe więzi sąsiedzkie i poczucie współodpowiedzialności za miejsce, w którym się żyje – mówi Jędrzej Sołtysiak, kierownik Działu Przestrzeni Społecznych w LIS.

– W Przystaniach najpiękniejsze jest to, że mieszkańcy odkrywają, jak wiele mogą zrobić sami dla siebie, dla sąsiadów i dla całej dzielnicy. Widać, jak rośnie ich sprawczość, a wraz z nią poczucie, że to miejsce naprawdę do nich należy. Od początku zależało nam na tworzeniu przestrzeni blisko domu, w których można po prostu być: porozmawiać, spotkać znajomych, nauczyć się czegoś nowego. Ale też zrobić coś razem – zorganizować wydarzenie, wesprzeć innych, zainicjować zmianę. Ta codzienna współpraca buduje siłę społeczności i sprawia, że Przystanie stają się naturalnym centrum życia dzielnicy – zaznacza Dobrosława Korczyńska-Partyka, poprzednia kierowniczka Działu Przestrzeni Społecznych, obecnie koordynatorka ds. włączenia społecznego i współpracy w Dziale UrbanLab w LIS.

To właśnie w Domach Sąsiedzkich rodzą się inicjatywy mieszkańców, wzmacniają się więzi sąsiedzkie i powstają działania, które wpływają na jakość życia w najbliższym otoczeniu: od drobnych pomysłów po długofalowe społeczne zmiany.

Ważnym obszarem działań Laboratorium Innowacji Społecznych jest także praca z młodymi mieszkańcami miasta.
Szczególną rolę odgrywa tu Wymiennikownia. To miejsce tworzone razem z młodzieżą i dla młodzieży, oparte na zaufaniu, samodzielności i współodpowiedzialności za wspólną przestrzeń.

Wymiennikownia to coś więcej niż klub młodzieżowy. To otwarta przestrzeń spotkań, rozwijania pasji i testowania pomysłów. Młodzi ludzie mogą tu realizować własne inicjatywy, organizować wydarzenia, koncerty, warsztaty, projekty społeczne czy działania artystyczne. Ważnym elementem jest także wsparcie w rozwoju kompetencji społecznych oraz budowanie poczucia sprawczości i wpływu na otoczenie.

Przez lata Wymiennikownia stała się jednym z najbardziej rozpoznawalnych młodzieżowych miejsc w Gdyni: przestrzenią autentycznego dialogu, w której młodzi mieszkańcy nie tylko uczestniczą w działaniach, ale współtworzą ich kierunek. To tu rodzą się inicjatywy, które często wychodzą poza mury miejsca i wpływają na życie lokalnej społeczności.

– Wymiennikownia była przełomem, bo pokazała, że młodzież nie chce być tylko odbiorcą oferty, chce ją współtworzyć. To doświadczenie nauczyło nas pracy metodą współprojektowania i stało się fundamentem późniejszych działań LIS, zwłaszcza przy tworzeniu Przystani – mówi Martyna Prościńska, kierowniczka Wymiennikowni.

Czas pandemii był dla Laboratorium Innowacji Społecznych okresem dużej próby, ale i szybkiej adaptacji do nowych warunków. Działania prowadzone w Przystaniach i Wymiennikowni przeniosły się do świata online. Zajęcia, warsztaty, spotkania i wsparcie dla mieszkańców odbywały się zdalnie, pozwalając utrzymać relacje i ciągłość działań mimo izolacji.

Kiedy wybuchła wojna w Ukrainie, Przystanie i Wymiennikownia stały się miejscem realnej pomocy dla osób uciekających przed konfliktem. W przestrzeniach tych miejsc organizowano wsparcie informacyjne i integracyjne, a cały zespół LIS aktywnie włączył się w działania pomocowe na rzecz uchodźców – od organizacji codziennego wsparcia po budowanie bezpiecznej i życzliwej przestrzeni w nowej rzeczywistości.

Rewitalizacja – proces, nie jednorazowa zmiana

Jednym z kluczowych obszarów działania LIS jest rewitalizacja. Przyjęty po raz pierwszy w 2016 r. przez Radę Miasta Gdyni Gminny Program Rewitalizacji wyznaczył sześć podobszarów wymagających szczególnego wsparcia: Babie Doły, Oksywie, Witomino, Meksyk, Pekin oraz osiedle Zamenhofa-Opata Hackiego. To przestrzenie, które  zgodnie z przeprowadzoną diagnozą – mierzyły się z kumulacją wyzwań społecznych, infrastrukturalnych i środowiskowych. Gminny Program Rewitalizacji, przyjęty w 2017 r., wyznaczył kierunek działań na kolejne lata, łącząc projekty społeczne, kulturalne i inwestycyjne. Z czasem efekty zaczęły być coraz bardziej widoczne. Zarówno w wyglądzie miejsc, jak i w codziennym życiu lokalnych społeczności.

LIS odpowiada zarówno za koordynację całego procesu, jak i realizację konkretnych projektów – społecznych i inwestycyjnych. W czerwcu 2026 r. Rada Miasta przyjęła zaktualizowany Gminny Program Rewitalizacji Miasta Gdyni na lata 2030+.

Rewitalizacja to nie tylko zmiana wyglądu miejsc, ale przede wszystkim wzmacnianie lokalnych społeczności, budowanie relacji i tworzenie warunków do lepszej jakości życia.

– Rewitalizacja to proces długofalowy, oparty na dialogu i współpracy z mieszkańcami. Kluczowe jest uważne słuchanie lokalnych społeczności i wspólne wypracowywanie rozwiązań, które odpowiadają na prawdziwe potrzeby danego miejsca. Działania społeczne i inwestycyjne wzajemnie się uzupełniają, dzięki czemu zmiana ma szansę być trwała i odczuwalna w codziennym życiu. Największą wartością tego procesu jest budowanie poczucia sprawczości mieszkańców i wzmacnianie lokalnych wspólnot – podkreśla Agnieszka Jurecka-Fryzowska, kierowniczka Działu Rewitalizacji LIS oraz pełnomocniczka Prezydenta ds. rewitalizacji.

Istotnym elementem rewitalizacji jest także sposób projektowania przestrzeni – tak, aby była funkcjonalna, dostępna i przyjazna dla różnych użytkowników.

– Projektowanie w procesie rewitalizacji zaczyna się od ludzi i ich doświadczeń. Analizujemy, jak mieszkańcy korzystają z przestrzeni, czego im brakuje i co może poprawić komfort codziennego życia. Ważne jest tworzenie miejsc otwartych, bezpiecznych i sprzyjających spotkaniom, bo dobrze zaprojektowana przestrzeń wspiera relacje społeczne. To właśnie użytkownicy nadają sens i kierunek zmianom, które wprowadzamy – mówi Barbara Marchwicka, koordynatorka ds. projektów rozwojowych Działu UrbanLab LIS.

Działania LIS to również szereg inwestycji infrastrukturalnych, które poprawiają jakość przestrzeni publicznych i warunki życia mieszkańców. I to nie tylko na obszarach rewitalizacji. Wśród nich jest m.in. budowa Przystani Widna 2A, Parku Leśnego w Oksywiu czy bloku komunalnego przy ul. Dickmana.

– Każda inwestycja w obszarze rewitalizacji musi być przemyślana i powiązana z działaniami społecznymi. Modernizacja budynków, tworzenie nowych przestrzeni wspólnych czy poprawa infrastruktury mają sens wtedy, gdy służą mieszkańcom i wspierają rozwój lokalnej społeczności. Staramy się prowadzić projekty odpowiedzialnie, z myślą o długofalowych efektach i funkcjonowaniu tych miejsc przez kolejne lata. Rewitalizacja to inwestycja w ludzi, nie tylko w przestrzeń – zaznacza Maciej Warszakowski, zastępca dyrektora LIS.

– Dział Inwestycji w LIS zajmuje się nie tylko projektami związanymi z rewitalizacją. W ramach naszych działań stworzyliśmy podstawy standardów remontów lokali komunalnych. Projektujemy i realizujemy komunalne budynki wielorodzinne – pierwszy został wybudowany przy ul. Dickmana, drugi powstanie przy ul. Turkusowej, obecnie oczekuje na ostateczną decyzję o pozwoleniu na budowę. Oba budynki są w pełni dostępne dla osób z niepełnosprawnościami, w każdym z nich realizowana jest idea deinstytucjonalizacji usług społecznych. W przypadku każdej inwestycji,co jest dla nas szczególnie ważne, na etapie projektowania ściśle współpracujemy z przyszłymi użytkownikami, jak np. w przypadku Rodzinnych Domów Dziecka, projektowanych na Babich Dołach – mówi Bianka Witkowska z Działu Inwestycji LIS.

Testowanie i wdrażanie

Zespół LIS realizował także duże projekty społeczne finansowane ze środków zewnętrznych, w tym m.in. m.in. Gdyński System Aktywizacji Społeczno-Zawodowej „Pracownia”, programy rozwoju usług społecznych oraz działania na rzecz integracji i włączenia społecznego. Prowadziło Inkubator Innowacji Społecznych w ramach którego przetestowano kilkadziesiąt, a wdrożono kilkanaście różnych innowacji, w tym m.in. Arbuz Mobilny czy kawiarnię Caffe Aktywni.

LIS także opracował model i wdrożył UrbanLab, czyli przestrzeń testowania nowych narzędzi, modeli współpracy i rozwiązań dla miasta. W ramach UL zrealizowane zostały m.in. takie projekty jak Contra, Reachout czy Liveability.

– Eksperymentowanie jest ważne, ale równie ważne jest wdrażanie. Przez te lata nauczyliśmy się przechodzić od pilotażu do systemowego rozwiązania. Innowacja ma sens tylko wtedy, gdy zostaje w mieście i poprawia codzienne funkcjonowanie mieszkańców – mówi Magdalena Żółkiewicz, koordynatorka ds. innowacji w Dziale UrbanLab LIS.

Budżet Obywatelski i partycypacja

LIS koordynuje gdyński Budżet Obywatelski – jeden z najważniejszych procesów  współdecydowania mieszkańców o rozwoju miasta. Z biegiem lat BO ewoluowało: wprowadzono projekty „miękkie”, rozwinięto dialog z autorami i dopracowano narzędzia współpracy.      

Gdyński Budżet Obywatelski stał się przez ostatnią dekadę jednym z najbardziej rozpoznawalnych narzędzi współdecydowania o mieście. Co roku jest składanych kilkaset pomysłów – od lokalnych udogodnień po większe projekty infrastrukturalne – a tysiące mieszkańców głosują. Dzięki temu w przestrzeni Gdyni pojawiają się rozwiązania odpowiadające na potrzeby dzielnic.

BO to jednak nie tylko budowa nowych ścieżek rowerowych, modernizacja skwerów czy działania społeczne. To także proces, który uczy współpracy i odpowiedzialności z wspólne dobro. Przez lata Lis rozwijał narzędzia wsparcia dla autorów projektów, tak aby każdy – niezależnie od doświadczenia – mógł przejść przez proces zgłaszania i konsultowania swojego pomysłu.

– W BO nie chodzi wyłącznie o realizację projektów. To narzędzie, które uczy wspólnego myślenia o mieście, testowania rozwiązań i patrzenia szerzej niż tylko na najbliższy chodnik. Zmieniają się potrzeby miasta i zmienia się Budżet Obywatelski. Staramy się reagować na te sygnały: wprowadzać nowe rozwiązania, upraszczać procedury, wspierać autorów na każdym etapie. Chodzi o to, by oddać miasto w ręce tych, którzy najlepiej je znają – mówi Magdalena Warmowska, kierowniczka Działu Diagnoz i Partycypacji LIS.

W efekcie Budżet Obywatelski staje się coraz dojrzalszy, a zgłaszane projekty – coraz lepiej odpowiadają na potrzeby poszczególnych społeczności. Co ważne, cały proces pozostaje otwarty na zmiany i udoskonalenia, bo jego istotą jest współpraca z mieszkańcami i reagowanie na to, jak zmienia się miasto.

Równolegle LIS prowadzi konsultacje społeczne dotyczące inwestycji, zmian w przestrzeni publicznej i dokumentów strategicznych. Wśród nich były m.in. konsultacje społeczne dotyczące zagospodarowania Parku Centralnego, przebudowy ulicy Starowiejskiej, Gdyński Dialog o Klimacie czy aktualnie prowadzone konsultacje w sprawie ochrony przed hałasem ulicznym.

– Niezależnie od tego, czy mówimy o rewitalizacji, rozwoju Przystani, Wymiennikowni czy projektach społecznych, zawsze zaczynamy od tego samego pytania: jak dotrzeć do mieszkanek i mieszkańców z informacją, że mają wpływ? Jak komunikować miejskie procesy w sposób zrozumiały i dostępny, także dla osób wykluczonych cyfrowo czy tych, które rzadziej zabierają głos? Rewitalizacja to nie tylko inwestycje, a domy sąsiedzkie to nie tylko budynki. To przestrzenie relacji i rozmowy. Największym zasobem miasta jest wiedza o tym, czego ludzie naprawdę potrzebują oraz ich gotowość, by współtworzyć zmianę. Naszą rolą jest tę energię zauważać, wzmacniać i przekładać na działania – mówi Ksenia Pisera, główna specjalistka ds. komunikacji LIS.




Od pomysłu do miejskiej jednostki

Ciekawostką jest fakt, że korzenie LIS sięgają jeszcze głębiej niż dekada, bo… 2012 roku.  Wtedy to w Pomorskim Parku Naukowo-Technologicznym został wydzielony moduł innowacji społecznych – kilkunastoosobowy zespół, który następnie stworzył LIS. Zajmował się m.in. wypracowaniem koncepcji miejsca i pozyskaniem środków na utworzenie Wymiennikowni, partycypacyjnymi metodami budowania rozwiązań dla seniorów oraz Budżetem Obywatelskim.

– Powołując Laboratorium Innowacji Społecznych, zakładaliśmy, że Gdyni potrzebny jest zespół, który będzie łączyć nowatorskie i jednocześnie kompleksowe podejście do miejskich wyzwań. Innowacje społeczne to nie jednorazowe projekty, ale zmiana sposobu działania samorządu: bardziej otwartego, słuchającego i współpracującego z mieszkańcami. LIS odegrał ogromną rolę w przełożeniu tej filozofii na konkretne narzędzia i rozwiązania funkcjonujące dziś w systemie miasta – mówi Michał Guć, dyrektor Departamentu Demografii w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, wcześniej wiceprezydent Gdyni ds. innowacji.

– Zaczynaliśmy jako interdyscyplinarny zespół, który miał odwagę eksperymentować. Dziś LIS prowadzi duże programy miejskie, realizuje inwestycje, zarządza procesami społecznymi i współpracuje z wieloma partnerami. Najważniejsze jednak, że przez te lata udało się zbudować sposób pracy oparty na diagnozie, testowaniu i wdrażaniu, a nie tylko projektowaniu na papierze – wspomina Aleksandra Markowska, pierwsza dyrektor LIS-a.

Co dalej?

Jubileusz to okazja do podsumowań, ale także spojrzenia w przyszłość. Laboratorium Innowacji Społecznych nadal będzie rozwijać nowe rozwiązania, wspierać aktywność mieszkańców i wzmacniać lokalne wspólnoty – tak, aby Gdynia pozostawała miastem otwartym, solidarnej współpracy i społecznych innowacji.

– Laboratorium Innowacji Społecznych to ważny element w sieci miejskiego systemu polityki społecznej. Przed nami dalsze wzmacnianie usług, integracja działań różnych instytucji i praca jeszcze bliżej codziennego życia mieszkańców. Chcemy, aby wypracowane w Gdyni rozwiązania jeszcze skuteczniej odpowiadały na zmieniające się potrzeby społeczne i wspierały mieszkańców na różnych etapach życia – zaznacza Tomasz Augustyniak, wiceprezydent Gdyni.

W najbliższych latach przed zespołem LIS kolejne etapy wdrażania Gminnego Programu Rewitalizacji 2030+, który zakłada dalszą poprawę jakości przestrzeni, wzmocnienie lokalnych społeczności oraz rozwój usług skierowanych do mieszkańców najbardziej potrzebujących wsparcia. Prace prowadzone będą zarówno w obszarach wymagających największych zmian, jak i w miejscach, w których rewitalizacja zaczyna już przynosić trwałe efekty. Istotne pozostanie też stałe monitorowanie procesów i reagowanie na zmieniające się potrzeby dzielnic.

LIS będzie także rozwijać działania w obszarze partycypacji. Od kolejnych konsultacji społecznych po wzmacnianie narzędzi dialogu i współdecydowania. W planach jest dalsza rozbudowa sieci Przystani, które stają się lokalnymi centrami aktywności i wsparcia dla mieszkańców. Przed zespołem stoją również zadania związane z ulepszaniem usług społecznych, testowaniem nowych rozwiązań i wdrażaniem innowacji, które pozwolą jeszcze skuteczniej odpowiadać na wyzwania stojące przed miastem.

– Kierunek na kolejne lata pozostaje niezmienny: współpraca, otwartość i tworzenie Gdyni, w której każdy głos ma znaczenie – mówi Ewa Król, zastępca dyrektora LIS.

Tekst: Ksenia Pisera, Karolina Ford-Kłopotowska

powrót